कोंकणीची नीज उतरावळ आनी आदिवासी समाज

कोंकणी भाशेन आनी कोंकणी समाजान भुतकाळांत खुबशे त्रास सोसले आनी आजूनय ते चालूच आसा. तातूंतल्यान भायर सरपाचें जितले आमी कश्ट घेतात त्या कश्टाचें फळ मेळना. दर एकलो आपआपले परीन कोंकणी माये खातीर काम करीत आसा. कोंकणी मनशान आपली माय कोंकणी इतले म्हणल्यार तिका तिचो मान मेळटलो अशें हांव समजतां. ना जाल्यार ते स्वताक फटयल्ले भशेन जातलें.
कोंकणी उतरावळीची गिरेस्तकाय तिगोवन दवरपाक गोंयच्या आदिवासी समाजाचो खास म्हत्वाचो वांटो आसा. तांचें लोकगीत, लोककथा, रितीरिवाज आनी जीवनशैली ह्या सगळ्यांनी कोंकणी संस्कृती समृद्ध केल्या. तशेंच भाशीक संपत्तीची वाड केला. तांची बोली, सण- परबो हाका लागून कोंकणी भाशेक एक वेगळें स्वरूप मेळिल्ले दिसून येता. सैमा वांगडा जगपी हो समाज आपले जिणे वांगडा नीज कोंकणी उतरावळ मुखार व्हरतनां दिसता. हो एक समाज न्हय तर एक कोंकणी उतरावळींचो भंडार, ज्या भंडारांत वेवसायीक, समाजीक, शेतकी, धर्मीक तशेच राजकीय उतरावळ आमकां सांपडटा.
समाज वा गांव वेवस्था चलयतना जाणटेल्यांनी नेमून दिल्ले नेम आनी अटी आजूनय हो समाज पाळटना दिश्टी पडटा. समाज, गांव वेवस्था चलयतना जी उतरावळ घोळटा ती ह्या समाजाचें वेगळेंपण आनी परंपरा दाखयता. इतिहासीक वाटचाल जर पळयली जाल्यार हो समाज आदिकाळा सावन आपले वेगळेपण सांबाळीत आयला. देखीक-- आदिवासी समाजामदीं मरण विधी जर पळयलो जाल्यार तो हेरा परस वेगळो आसा. मरणा उपरांत मनशाक पुरपाचो प्रकार आमकां पळोवपाक मेळटा. काळा प्रमाण मडें जाळपाचो प्रकार आयला खरो, पूण मूळ पुरपाचोच प्रकार आदी काळा सावन दिश्टी पडटा. तिरडी बांदपा मेरेन ते पुरपा मेरेन ज्यो ज्यो विधी आसा तातूंत खाशेल्या कोंकणी उतरावळीचो आस्पाव आसा. मौखीक परंपरेन कोंकणी उतरावळींचीं अस्सल रुपां सांबाळून दवरल्यांत. आदिवासी कोंकणी मनशाची जीण लोकगितां कडेन जोडिल्ली आसा. शेत करतनां, लग्ना वेळार, शिगम्यांक, भुरगें जल्माक येतकच, देवाक होरायतना, धालो, रणमालें, कालो, बनवड, जात्रेक अशा वेगवेळ्या वेळार लोकगितांचो आस्पाव दिश्टी पडटा. शेतांतलीं आवतां, वनस्पत, वखदावळ, सवणीं- सुकणीं तशेंच परंपारीक वेवसाया कडेन जोडिल्ली उतरावळ कोंकणी भाशेक घटाय आनी एक नवी संशोधनात्मक नदर दिता.
मौखीक परंपरे वरवीं उतरावळींचो सांबाळ
लेखी साहित्या भशेन आदिवासी समाजान आजून मेरेन मौखीक स्वरुपान कोंकणी तिगोवन दवरल्या:

1. लोकगीतां (शिगमो, धिल्लो, दिंड्या जात्रा)
2. तोंडी कथन आनी आख्यायिका
3. म्हणी आनी ओपारी
4. लोकगितां
   पिळग्यान पिळग्यांनी तिगून उरिल्ल्या पोरण्या कोंकणी उतरांचो वापर तशेंच तोंडी परंपरा चालूच आसा, ताका लागून भाशीक संशोधनाक मुखेल वाटचाल मेळ्ळ्या. कोंकणीच्या भाशीक दायजाची राखण करपा खातीर ह्या परंपरांचें दस्तावेजीकरण, भासविज्ञानीक नदरनेन संशोधकांनी भर दिवपाची आयचे काळाची गरज जावन आसा. उतरावळ सांबाळून दवरिल्ली शेवटची पिळगीं सोपपाचे वाटेर आसा. ती जर ना जाली जाल्यार आमी कोंकणी भाशेचें एक मुखेल आंग वगडावन बसतले अशें दिसता. काळाप्रमाण भाशे भितर बदल घडप हो साहजीक आसा पूण ह्या बदला वांगडा त्या भाशेचें रक्षण करप हेवूय आमचे सारक्यां तरणाट्यां मुखार एक आव्हान आसा.
   कोंकणी उतरावळ सांबाळपाक सकयल दिल्ले मुद्दे महत्त्वाचे आसात:

• लोकगितां, लोककथा आनी म्हणींचें ध्वनिमुद्रण आनी दस्तऐवजीकरण.
• आदिवासी कलाकारांक प्रोत्साहन.
• संशोधन, पुस्तकां, डिजिटल कोश येवप गरजेचे
• प्रेमजीत वेळीप