बरे संस्कार होच एक पुरस्कार

गोविंद मास्तर हांसले आनी म्हणलें, "अरे, हांवें कितें केलें? म्हजे पांय कित्याक धरता, पांय तर देवाचे धरूंक जाय!' आपल्या देश्याच्या कल्याणा खातीर आनी स्वताच्या समाधाना खातीर बरें कार्य करीत रावचें,' हेंच शिकयलां हांवें.

गोविंद मास्तर गांवचे शाळेंत 35 वर्सां शिकोवन निवृत्त जाले. पगार उणो, देखून गरीब, पूण संस्कार दिवपांत गिरेस्त. भुरग्यांक फक्त गणीत आनी विज्ञान न्हय, तर 'मनीसपणूय' शिकयलें.
शाळा सुटली की ते आपल्या पगारांतल्यान चोपड्यों- पुस्तकां बी विकतीं घेवन गरीब भुरग्यांक तांच्या घरा व्हरून दिताले. कोणाच्याय दुयेंत आशिल्ल्या आवयक वा बापायक दवाखान्यांत व्हरताले, कोणाच्याय लग्नांत मुखार सरून आदार करताले. पूण हें सगलें केन्नाच कोणाक आपल्या तोंडातल्यान सांगना आशिल्ले. "तुजें गिन्यान हीच तुज्या बर्‍या गुणाची पावती" अशें येवजून जगताले.
ताच्या ल्हानशा घरा कुशिकूच एक व्हड सावकाराचो बंगलो आशिल्लो. ते ताच्यांतल्या बर्‍या गुणाचेर जळटाले.
"हो मास्तर फक्त नाटकां करता, व्हडपण मिरयता." अशें तो गांवच्या लोकांक सांगतालो. गावांतले कांय मनीस बी वेगळेच तरेचे आशिल्ले.
एक दीस मास्तरान एका भुरग्याक बरोच तापयलो तेन्ना धा जाण मास्तराक उलोवंक जमिल्ले. तेन्ना मास्तराक समजलें. "चुकून चूक जाता तेन्ना मात मोने पसून उलोवंक लागता." पूण जेन्ना मास्तरान शाळे खातीर आपली जमीन दान दिली, तेन्ना सगल्यांनी आपल्या कानाक गुड्डे मारले, दोळ्यांक पानां बांदली आपणे कांयच आयकू क ना आनी पळोवंक ना अशें दाखयलें.
दीस गेले' म्हयने सरले, वर्सां गेलीं. गोविंद मास्तर आतां जाण्टे जाले. एक दीस तांकां व्हडलो रोग जालो. पयशां विरयत उपचार करचे रावले. तेन्ना गावांत खबर पातळ्ळी.
दुसऱ्या दिसा सकाळीं दारार मनशांची ताचे खबरे खातीर रांग लागली. रागेंत मुखार आशिल्लो तो पांडू- जो ल्हानपणांत खूब खोडसाळ आशिल्लो, जाका मास्तरान आदार दिल्लो. आयज तो मुंबयचो व्हडलो दोतोर आसा.
ताचे फाटल्यान आशिल्ली सुनीता- जिका मास्तरान फी भरून शिकयिल्ली, आयज ती कलेक्टर आसा. तशेच रमेश, सुभाष, मेरी, रोजी… सगले विद्यार्थी, जांच्या काळजांतली नितळसाण मास्तरान सांबाळिल्ली.
सावकार आपल्या बंगल्यांतल्या जनेलांतल्यान हें सगलें पळयताले. तांच्याय दोळ्यांत दुकां आयलीं. "तुज्या बर्‍यां गुणांचेर तूं इतलो मोग कर, की तुका वयट समजुपी एक दीस पच्छाताप करून रडटलो." अशी शिकवण दिवपी मास्तर आयज दुयेंत आसलो. आनी आयज तो दीस आशिल्लो. सावकाराचो 'अहंकार जळ्ळो'. ते धांवत वचून ताणी मास्तराचे पांय धरले.
गोविंद मास्तर हांसले आनी म्हणलें, "अरे, हांवें कितें केलें? म्हजे पांय कित्याक धरता, पांय तर देवाचे धरूंक जाय!' आपल्या देश्याच्या कल्याणा खातीर आनी स्वताच्या समाधाना खातीर बरें कार्य करीत रावचें,' हेंच शिकयलां हांवें. तुमची ही माया हीच म्हजी कार्याची पावती. 'बरें संस्कार होच म्हजो पुरस्कार', जो म्हाका ब्रह्मदेवा कडल्यान मेळ्ळा."
त्या दिसा गांवच्या त्या वेगळेच तरेच्या मनशांकूय कळ्ळें, की 'बरें गूण, बरी वागणूक बोवाळ मारून सांगची पडना. ती दिश्टी पडटा, आयकूंक येता आनी ताचेर ते उलयताय बी'.
तूं कोणा खातीर बरो वागता हें म्हत्वाचें न्हय. तुजें वागणें बरें आसप हें म्हत्वाचें. कित्याक तर 'तुजे बरे संस्कार होच तुजो पुरस्कार" आसता.
(संकल्पना: म्हजेच एक कोंकणी कवितेचेर आदारीत)

अविनाश कुंकळकार
7875237830